Μια νέα μελέτη, υποστηριζόμενη από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ρίχνει φως στο χάσμα μεταξύ των φύλων όσον αφορά τις επενδύσεις στην Ευρώπη, εστιάζοντας ιδιαίτερα στην Deep Tech επιχειρηματικότητα – μια κατηγορία καινοτομίας που αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο για τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα, την ασφάλεια και την οικονομική ανθεκτικότητα της ηπείρου.

Ο όρος Deep Tech αναφέρεται σε εταιρείες που οικοδομούνται πάνω σε επιστημονικές ανακαλύψεις και προηγμένη μηχανική, οι οποίες συχνά αναδύονται μέσα από ερευνητικά εργαστήρια και πανεπιστήμια. Αυτές περιλαμβάνουν επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη (AI), τα προηγμένα υλικά και οι ημιαγωγοί, η ρομποτική και οι κβαντικές τεχνολογίες, τα κλιματικά και ενεργειακά συστήματα, η υγεία και η βιοτεχνολογία (Biotech) και οι βιομηχανικές τεχνολογίες. Σε αντίθεση με τις ψηφιακές startups που απευθύνονται στον καταναλωτή, οι εταιρείες Deep Tech απαιτούν συνήθως μακροχρόνια χρονοδιαγράμματα ανάπτυξης, εξειδικευμένο ταλέντο και σημαντικά κεφάλαια προτού φτάσουν στην αγορά.

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ο τομέας του Deep Tech έχει στρατηγική σημασία. Υποστηρίζει την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, ενισχύει την ηγετική θέση της βιομηχανίας και μειώνει την εξάρτηση από εξωτερικές τεχνολογίες σε κρίσιμους τομείς όπως η ενέργεια, η υγεία και η ασφάλεια. Επομένως, η διασφάλιση της πρόσβασης του ταλέντου σε κεφάλαια από αυτούς τους τομείς δεν είναι μόνο ζήτημα δικαιοσύνης – είναι ζήτημα της ικανότητας της Ευρώπης να ανταγωνίζεται σε παγκόσμιο επίπεδο.

Δύο στόχοι: Μέτρηση του χάσματος και κατανόηση για τη γεφύρωσή του
Το έργο σχεδιάστηκε γύρω από δύο συμπληρωματικούς στόχους. Πρώτον ο προσδιορισμός και η ενοποίηση των δεδομένων με τη δημιουργία μιας βάσης που θα επιτρέπει τη μέτρηση του επενδυτικού χάσματος λόγω φύλου με συνεπή και διαφανή τρόπο σε ολόκληρη την Ευρώπη. Δεύτερος στόχος η άμεση επαφή με το οικοσύστημα. Επικοινωνία με ιδρυτές, επενδυτές και φορείς χάραξης πολιτικής για να κατανοηθεί γιατί το χάσμα επιμένει – και τι θα μπορούσε να βοηθήσει στη γεφύρωσή του, ιδιαίτερα στον τομέα του Deep Tech.

Αν και υπάρχουν δεδομένα διαχωρισμένα ανά φύλο, αυτά είναι συχνά αποσπασματικά, βασίζονται σε διαφορετικούς ορισμούς ή δεν είναι δημόσια συγκρίσιμα. Αυτό δυσχεραίνει τους φορείς χάραξης πολιτικής και τους επενδυτές στην αξιολόγηση της προόδου ή στον σχεδιασμό στοχευμένων παρεμβάσεων.

Ένα πρωτότυπο αποθετήριο: Πίνακας δεδομένων για το επενδυτικό χάσμα λόγω φύλου

Κύριο αποτέλεσμα του έργου είναι ο Πίνακας Δεδομένων για το Επενδυτικό Χάσμα Λόγω Φύλου (Gender Gap in Investments Dashboard), που αναπτύχθηκε από την Dealroom.

👉 gendergap-europe.dealroom.co

Ο πίνακας αποτελεί ένα πρωτότυπο αποθετήριο που παρουσιάζει ήδη μια ξεκάθαρη εικόνα της τρέχουσας κατάστασης, χρησιμοποιώντας δεδομένα της Dealroom. Συγκεντρώνει πληροφορίες για τις ιδρυτικές ομάδες εταιρειών και τα αποτελέσματα χρηματοδότησης επιχειρηματικών κεφαλαίων σε ολόκληρη την Ευρώπη σε ένα ενιαίο, προσβάσιμο περιβάλλον.

Ο πίνακας αυτός δεν είναι οριστικός. Έχει σχεδιαστεί ως θεμέλιο που θα μπορεί, με την πάροδο του χρόνου, να ενσωματώνει πρόσθετες πηγές δεδομένων, να βελτιώνει την κάλυψη και να προσφέρει μια πιο λεπτομερή εικόνα για το πώς αλληλεπιδρούν το φύλο, ο κλάδος, το στάδιο χρηματοδότησης και η γεωγραφία. Μακροπρόθεσμη επιδίωξη είναι η υποστήριξη της ανάπτυξης μιας αξιόπιστης, κοινής ευρωπαϊκής υποδομής δεδομένων σχετικά με το φύλο και τις επενδύσεις.

Τι δείχνουν τα δεδομένα: Το Deep Tech παραμένει έντονα ανισομερές – Η κατάσταση στην Κύπρο

Ακόμη και σε αυτό το πρώιμο στάδιο, ο πίνακας αποκαλύπτει επίμονες ανισορροπίες. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι startups με τουλάχιστον μία γυναίκα ιδρύτρια προσελκύουν μόλις το 14,4% όλων των γύρων χρηματοδότησης από επιχειρηματικά κεφάλαια (VC) και το 12% της συνολικής χρηματοδότησης VC. Στον τομέα του Deep Tech, η ανισορροπία είναι ακόμη πιο έντονη: Περίπου το 80% των εταιρειών ιδρύονται από αποκλειστικά ανδρικές ομάδες, οι οποίες λαμβάνουν σχεδόν το 90% της χρηματοδότησης επιχειρηματικών κεφαλαίων.

Η Κύπρος συγκαταλέγεται στις χώρες με το υψηλότερο ποσοστό εταιρειών βαθιάς τεχνολογίας (deep tech) που έχουν ιδρυθεί αποκλειστικά από γυναίκες, αγγίζοντας το 17%. Ωστόσο, η μελέτη διευκρινίζει ότι το ποσοστό αυτό βασίζεται σε πολύ περιορισμένο δείγμα, καθώς στην Κύπρο εντοπίστηκαν συνολικά μόλις 6 εταιρείες deep tech, εκ των οποίων μόνο η μία διαθέτει αποκλειστικά γυναικεία ιδρυτική ομάδα, ενώ οι υπόλοιπες πέντε αποτελούνται αποκλειστικά από άνδρες. Παράλληλα, όταν εξετάζεται το ευρύτερο τεχνολογικό οικοσύστημα του νησιού (συνολικά 152 εταιρείες), το ποσοστό των γυναικών ιδρυτριών περιορίζεται στο 14,5%, κατατάσσοντας την Κύπρο στο χαμηλότερο άκρο του ευρωπαϊκού φάσματος. Τέλος, σημειώνεται ότι η Κύπρος περιλαμβάνεται στις «χώρες διεύρυνσης» (widening countries) της ΕΕ, οι οποίες είναι επιλέξιμες για συγκεκριμένες συνιστώσες επιχορηγήσεων για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις.

Το χάσμα αυτό αναδεικνύεται επίσης και από φωνές του κυπριακού επενδυτικού οικοσυστήματος, όπως η Σταυριάνα Κοφτερός, Κύπρια επενδύτρια επιχειρηματικών κεφαλαίων, ιδρύτρια και συνεταίρος της W11 Ventures, που δραστηριοποιείται στους τομείς της έρευνας και των επενδύσεων, υποστηρίζει ότι η πρόκληση για τη χώρα δεν είναι η έλλειψη ταλέντου ή επιστημονικής αριστείας, αλλά η περιορισμένη μετατροπή της έρευνας σε εταιρείες έτοιμες για την αγορά, ιδίως σε εκείνων που ηγούνται γυναίκες. «Δεν πρόκειται για το ταλέντο. Διαθέτουμε εξαιρετικά ερευνητικά ιδρύματα και Κέντρα Αριστείας στην Κύπρο. Το πραγματικό ερώτημα είναι πόσα spin-offs προκύπτουν από αυτά, και πόσα από αυτά καθοδηγούνται αμιγώς από γυναίκες».

Δεδομένης της έντασης κεφαλαίου που απαιτεί η βαθιά τεχνολογία, αυτές οι ανισότητες έχουν σημασία. Το ποιος λαμβάνει σήμερα αρχική και μεταγενέστερη χρηματοδότηση καθορίζει ποιες τεχνολογίες θα αναπτύξει μελλοντικά η Ευρώπη.

Διαβάστε την έκθεση αναλυτικά ΕΔΩ.

Ακούγοντας το οικοσύστημα: Στοιχεία πέρα από τους αριθμούς
Για να συμπληρωθεί η εργασία με τα δεδομένα, το έργο έδωσε μεγάλη έμφαση στην ποιοτική έρευνα. Κατά τη διάρκεια 11 μηνών, η ομάδα πραγματοποίησε 81 εις βάθος συνεντεύξεις με ιδρυτές, επενδυτές, διαχειριστές κεφαλαίων, δημόσιες τράπεζες και φορείς χάραξης πολιτικής της ΕΕ καθώς και 12 εκδηλώσεις οικοσυστήματος σε όλη την Ευρώπη, με τη συμμετοχή περισσότερων από 1000 ατόμων.

Οι συμμετέχοντες επεσήμαναν σταθερά δομικά εμπόδια, όπως δυσκολίες στην πρόσβαση σε κεφάλαια αρχικού σταδίου και κλιμάκωσης, ελλείμματα αξιοπιστίας κατά την άντληση κεφαλαίων – ιδιαίτερα στο Deep Tech, αποσπασματικά τοπία υποστήριξης και περιορισμένη πολυμορφία στις θέσεις λήψης επενδυτικών αποφάσεων.

Από τη θεωρία στην πράξη: Προτεραιότητες για την Ευρώπη
Βασιζόμενη τόσο στα δεδομένα όσο και στα στοιχεία από το οικοσύστημα, η έκθεση υπογραμμίζει αρκετούς τομείς δράσης:

• Δημιουργία μόνιμου Ευρωπαϊκού Κέντρου Δεδομένων για το φύλο και τις επενδύσεις, με αφετηρία τον πίνακα της Dealroom και προσθέτοντας σταδιακά περισσότερες δημόσιες και ιδιωτικές πηγές δεδομένων.
• Καθιέρωση κοινών προτύπων αναφοράς, ώστε τα δεδομένα επενδύσεων να είναι εύκολα συγκρίσιμα σε όλα τα εθνικά και ευρωπαϊκά προγράμματα χρηματοδότησης.
• Γεφύρωση του χάσματος μεταξύ αρχικής στήριξης και χρηματοδότησης ανάπτυξης, ώστε οι startups -ιδιαίτερα οι εταιρείες Deep Tech που χρειάζονται περισσότερο χρόνο- να μην χάνονται προτού προλάβουν να αναπτυχθούν.
• Χρήση δημόσιων επενδύσεων για τη διαμόρφωση της αγοράς, αξιοποιώντας τον ρόλο της ΕΕ ως μεγάλου επενδυτή. Σε αυτό περιλαμβάνεται το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (EIC) και ο επενδυτικός του βραχίονας, το Ταμείο του EIC (EIC Fund), τα οποία παρέχουν δημόσια χρηματοδότηση και συμμετοχή στο κεφάλαιο σε startups υψηλών προοπτικών για την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων.
• Βελτίωση της δικτύωσης στο οικοσύστημα, βοηθώντας τους ιδρυτές να βρουν τις κατάλληλες διαδρομές χρηματοδότησης και να προσεγγίσουν βασικούς λήπτες αποφάσεων.

Θεμέλιο για μακροπρόθεσμη αλλαγή
Το κεντρικό συμπέρασμα της μελέτης είναι σαφές: Η Ευρώπη δεν υστερεί σε καινοτόμες γυναίκες – υστερεί στα συστήματα που απαιτούνται για τη μέτρηση, τη χρηματοδότηση και τη σταθερή κλιμάκωσή τους. Συνδυάζοντας μια κοινή βάση δεδομένων με την άμεση συμμετοχή του οικοσυστήματος, το έργο θέτει τις βάσεις για πιο ενημερωμένη χάραξη πολιτικής, καλύτερες επενδυτικές αποφάσεις και ένα ισχυρότερο, πιο συμπεριληπτικό ευρωπαϊκό οικοσύστημα βαθιάς τεχνολογίας.